محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
72
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
از جرادبرى گرم تر وخشكتر وخوردن أو هر روز سه عدد تا هفت عدد جهة منع زيادتى جذام مفيد وآشاميدن دو مثقال از سوختهء أو با آب نخود سياه تا هفت روز جهة اخراج سنگ كرده ومثانه مجرب دانستهاند جربوب حبسوتست جريون بقلهء يمانيه است جرجر باقلى است جرامقه مشط الراعيست جرد ماثق وجرد مافق كرم دانه است جر جير الماء قرة العين است جرحير مصرى نترس مصريست جردان فاره است جراسيا قراصيا است جرند بلغة ديلمى نبات ثافسيا ست چر بهندى سنبل الطيب است جز دل بهندى خنجل است جرمل بهندى اسفند است جر غول به فارسي اسم لسان الحمل است جريه بهندى عصفور است چرغ به فارسي اسم زمخست چربى گوشت به فارسي اسم سمين است جريش بتركى اسم اشراس است جرائه بهندى قصب الذريره است جر بهندى بمعنى بيخ است جرز به فارسي كز رو زردك نامند وبستانى أو يكى طويل مىباشد ويكى مستدير در دويم گرم وتر وگويند در أول تر است مبهى وملطف ومدر بول ومفتح سدهء جگر وقاطع بلغم ومقوى معده وملين وجهة سرفه ودرد سينه ومعده وجگر واخراج حصاه ونطول طبيخ ريشهاى أو محلل خون جامد ومرباى أو بغايت مبهى ومقوى احشا ورحم وهاضمه وپروردهء أو بسركه ونمك جهة اذابه سپرز بيعديل ومقوى معده وجگر بار دود وشاب أو قريب بمر تاى أو ونپند أو كه آب افشردهء أو را با ربع أو عسل جوشانيده ودرخم ريزند بگذارند تا مسكر شود بغايت مست كننده وبطيئ الانحدار ومصدع وعرق أو كه با ادويه مناسبه گرفته شود به دستوري كه در دستورات مذكور است در جميع آثار نايب مناب خمر است مكر در اسكار وضماد برگ أو جهة آكله نافع وجرم أو بطيئ الهضم ونفاخ ومضر محرورين ومصلحش ادويهء حاره وآبكامه وپختهء أو با گوشت بزغاله مولد خلط صالح است وقدر شربت از جرم أو تا صد وشصت مثقال وازمربا تا هفت مثقال واز نبيذ أو تا پنجاه مثقال وتخمش محرك باه ودر آثار مثل أصل أو وچون يكجز واو را با يكجز وتخم شلغم در جوف ترست در زير آتش طبخ دهند جهة اخراج سنگ كرده ومثانه وعسر بول مجرب دانستهاند وقدر شربتش تا دو درهم وبدلش انيسون ودو قواست وبرى أو را در بلاد قزوين كز را نامند بيخش بقدر انكشتى وگلش زرد وغلاف تخم أو خار ناك ودرد وقو مذكور است در أول سيم گرم ودر آخر أول خشك وبا اندك حدبى ودر افعال سواي تحريك باه قويتر از بستانيست وحمول أو مخرج جنين وخوردن خام أو جهة سموم وضماد پختهء أو با أصل وبرگ أو جهة انجماد خون كه از برودت باشد نافع وپختن أو در منازل باعث گريختن هوام ومضر معده وحلق وعصب ومصلحش انيسون وحمل أو منقى رحم ومعين بر حمل است جزع سنگى است كه از يمن وحبشه خيزد ودر أو شبيه بچشم وطبقات أو خطوط مستديره وسفيد وزرد وسرخ وسياه ظاهر است وبه فارسي قسم أو را با با غورى گويند وقسمى سليمانيست وظاهرا عين الهريز نو جنس أو باشد در سيم گرم وخشك وجالى وباحدة وباعث بيدارى وجهة يرقان ومنع خواب شربا وجهة عسر ولادت پيچيدن أو در موى زنان مؤثر وتعليق أو بر أطفال مورث سيلان آب دهن ورفع أم الصبيان ونگاهداشتن أو مورث خصومت مردمان بادارندهء أو وديدن خوابهاى هولناك ورافع لقوه وسنون أو جهة ثقيه وجلاى دندان وذر ورا وقاطع خون وجهة رويانيدن گوشت وبردن لحم فاسد واكتحال أو جهة رفع بياض نزول آب نافع است جز مازج ثمرة الطرفا است ومعرب از كز مازو است جزور مشتر بچه است جزرا قليطى وجزر بزى گويند شقاقل است جساد زعفرانست جسمي خشك است جسارا تمر هندى است جشيش به فارسي بلغور گويند واو نيم كوفته گندم وأمثال اوست چشميزج وچشمك تشميز جست جش بلغة فارسي اسم مهرهء كبوديست كه بركردن أطفال بجهة رفع چشم بد مى بندند چشوم تشميزجست چشم خروس اسم فارسي عين الديك است جص جبين محرقست وبه فارسي گچ نامند جعده گياهيست كمتر از نيم زرع وبرگش مفروش ويكروى بالا مزغب وروى ديگر را أطراف محيط بخارهاى ريزه وأطراف شاخهاى أو مثل قبه وبرآن خيوط شبيه بموى سفيد وپر از تخم وگلش سفيد مايل بزردى وباعطريهء وأين نوعي جبلى است وجعدهء صغير نامند وبستانيرا جعدهء جعدهء كبير گويند وبرگ أو بزركتر وكم بو تر است ومستعمل أو جبلى است وبعد از هشت ماه قوتش كم مىشود ودر آخر دويم گرم وخشك ومفتح وباقوهء ترياقيه ومدر بول وحيض وملطف وطبيخ أو جهة گزيدن هوام ويرقان سياه واستسقاء وبتهاى بلغمى وسوداوى ورفع كرم معده وحب القرح وتحليل رياح وعسر بول مفاصل وحصاة وثقيهء رحم ورفع نسيان وبا سركه جهة سپرز وضماد أو جهة تنقيهء قروح مزمنه والتيام آن نافع ومضر معده وسر ومصارع ومصلحش حماما وقدر شربتش تا سه درهم واز طبيخش تا بيست مثقال وبدلش پودنهء كوهى ودر تحليل رياح شيح ودر اخراج كرم پوست بيخ أنار وسليخه است جعده قنا بلغة ودمشق پرسيا وشانست جعدهء صغير جعدهء كوهيست جعدهء كبير جعدهء بستانيست جعل اسم فارسي قسم بزرگ خنفا است جعفيل أسد العدس است جعفري بلغة مازندران قسم كرفس الورق خرا است جغندر به فارسي اسم سلق است جغد است فارسي بومست وآن مرغيست كه در روز قوة بصر ندارد واقسام مىباشد يكيرا به فارسي بوف وبتركى ساز وقوش گويند وآن عظيم الجثه تر از ساير اصنفافست وشاه بوم نامند ويكيرا بتركى بيلاق گويند وآن كوچكتر از همه است مكر مرغ حقي كه از ساير حقير تر وبقدر قمريست وقسم أوسط سياه لون ومسمى بجغد است